Geschiedenis van Salsa muziek: Van Cuba naar New York

De wortels van Salsa liggen diep begraven in de geschiedenis van het Caribisch gebied. Cuba was in de 19e en het begin van de 20e eeuw een muzikaal laboratorium, waarin de spirituele, ritmische tradities van West-Afrika zich vermengden met de melodieën en instrumenten van de Spaanse kolonisten. Centraal in deze ontwikkeling stonden de Afro-Cubaanse ritmes, met name de Son Cubano. De Son verenigde de Afrikaanse vraag-en-antwoordzang en de dragende Clave-ritmiek met de Spaanse gitaar. Het vormde het fundament waarop later alles gebouwd zou worden. Wie vandaag op een dansfeest de maat zoekt, grijpt onbewust terug op deze eeuwenoude structuren. Een dieper begrip van deze ritmes helpt enorm om de maat te herkennen in de dansmuziek en je volledig over te geven aan het gevoel.

Naast de Son was het vooral de Mambo die het tijdperk vóór de grote Salsa-boom vormgaf. In de jaren 40 en 50 brachten orkestleiders zoals Perez Prado en Beny Moré de zalen in Havana en al snel ook in New York aan het koken. De Mambo was wild, snel en werd gekenmerkt door jazzy blazerssecties. Het legde de lat voor wat dansbare Latijns-Amerikaanse muziek moest presteren extreem hoog. Tegelijkertijd ontwikkelde zich de Cha-Cha-Cha, die met zijn iets tragere tempo de grote massa aansprak. Al deze stijlen reisden mee in de bagage van de migranten die op zoek naar een beter leven hun vaderland verlieten en hun muzikale schatten naar de metropolen van Noord-Amerika brachten.

In de jaren 60 en 70 werd New York, en in het bijzonder de wijk East Harlem, ook wel bekend als El Barrio, het epicentrum van een nieuwe beweging. Puerto Ricaanse en Cubaanse immigranten kwamen hier in aanraking met de stedelijke energie van jazz, soul en R&B. In deze creatieve smeltkroes versmolten de traditionele Afro-Cubaanse ritmes met het rauwe, eerlijke geluid van de straten van New York. De muzikanten zochten naar een eigen identiteit die hun verscheurdheid tussen het verlangen naar het tropische thuisland en de harde overlevingsstrijd in de betonnen jungle weerspiegelde. Ze voegden zware trombones toe aan het traditionele orkest, wat het geluid een ongekende, agressieve kracht gaf.

De term Salsa, Spaans voor saus, werd in die tijd de geniale marketingterm en het verbindende vaandel voor een hele generatie exil-Latino's. Het was geen volledig nieuwe muziekstijl, maar een pittige, explosieve mix van Son, Mambo, Guaguancó en Cha-Cha-Cha, verrijkt met New Yorkse jazz-invloeden. Deze muziek was politiek, luid en trots. Ze vertelde verhalen over armoede, saamhorigheid en de onstuitbare levensvreugde van de Barrio-gemeenschap. Wie dit tijdperk wil begrijpen, moet inzien dat Salsa veel meer was dan louter amusementsmuziek: het was de soundtrack van een sociale en culturele emancipatie van de Latijns-Amerikaanse gemeenschap in de VS.

Geen enkele instelling heeft de gouden eeuw van de Salsa zo beslissend gevormd als het platenlabel Fania Records, dat in 1964 werd opgericht door muzikant Johnny Pacheco en advocaat Jerry Masucci. Fania werd de Motown van de Latijns-Amerikaanse muziek. Ze namen de meest getalenteerde muzikanten uit de New Yorkse scene onder contract en vormden daaruit een all-star ensemble dat muziekgeschiedenis zou schrijven. De Fania All Stars verenigden genieën zoals trombonist Willie Colón, de begenadigde zanger Héctor Lavoe, de charismatische Queen of Salsa Celia Cruz en de intellectuele songwriter Rubén Blades op één enkel podium.

Het legendarische concert van de Fania All Stars in de New Yorkse club Cheetah in 1971 wordt beschouwd als het geboortemoment van de wereldwijde Salsa-boom. De energie van dit optreden, vastgelegd in de documentaire Our Latin Thing, katapulteerde de muziek uit de achtertuinen van El Barrio naar de internationale podia. Fania vulde al snel enorme stadions van Afrika tot Latijns-Amerika. Met teksten die aanzetten tot nadenken en sociale misstanden aan de kaak stelden, bewees het collectief dat dansmuziek tegelijkertijd diepgaand en dansbaar kan zijn. Deze tijdperk legde de basis voor het wereldwijde enthousiasme dat tot op de dag van vandaag elke Social Dance avond over de hele wereld aandrijft.