Hoe tapplaten, bevestiging en schoen het geluid beïnvloeden

Een tapplaat wordt pas hoorbaar wanneer die de vloer raakt. Daarbij trillen metaal, schoenonderdelen en ondergrond samen. Het materiaal, de dikte en de vorm van de plaat beïnvloeden dit proces, maar leveren geen eenvoudige formule op zoals: groter betekent luider of zwaarder betekent lager. Ook de duur van het contact bepaalt of je een korte klik of een langer naklinkende aanslag hoort.

De voorvoetplaat zit onder het voorste deel van de voet, de hielplaat onder de hiel. Beide verschillen in vorm en contactoppervlak. Bovendien zit er achter elke plaat een ander deel van de schoen. Daarom kunnen twee platen van vergelijkbaar materiaal duidelijk verschillende klankkleuren opleveren.

Je stuurt de klank ook met je beweging: een strijkende rand raakt anders dan een landing met het hele oppervlak. Meer kracht zorgt niet automatisch voor een duidelijker afgebakende klank. In een combinatie zoals de Time Step met Stomp en Break is het vooral belangrijk dat de contacten als afzonderlijke ritmische gebeurtenissen hoorbaar blijven. Een volle enkele toon kan een combinatie zelfs onduidelijk maken als die de volgende aanslag overstemt.

De bevestiging van tapplaten houdt niet alleen metaal aan de schoen vast. Ze bepaalt ook hoe de plaat op de schoen rust en hoe trillingen worden doorgegeven aan de zool of de hakconstructie. Afhankelijk van het model worden schroeven, klinknagels of speciale draagconstructies gebruikt. Deze systemen zijn niet zomaar onderling uitwisselbaar.

Sommige platen zijn zo ontworpen dat ze niet over hun hele oppervlak direct met de zool verbonden zijn. Een ontworpen kromming of tussenruimte is echter iets anders dan een losse schroef. Een losse bevestiging is geen gecontroleerde manier om het geluid af te stellen. Ze kan extra geluiden veroorzaken, de pasvorm veranderen en het bevestigingsoppervlak beschadigen.

Ook de schoen zelf speelt een rol in het resultaat. Verschillende zoolmaterialen en hakconstructies geven trillingen op een andere manier door of dempen ze. Daarom klinkt dezelfde set tapplaten op twee schoenmodellen niet per se hetzelfde. Een algemene rangschikking op basis van materiaal is te eenvoudig: de volledige constructie is bepalend.

Dit verklaart ook het verschil met Irish Dance. De Hard Shoes daarvan hebben anders opgebouwde geluidmakende punten en hakken, geen tapplaten die je zomaar kunt vervangen. De schoenen voor de Irish-Dancelessen horen daarom bij een eigen uitrustingssysteem.

Een vervangende plaat moet op het daarvoor bedoelde draagvlak passen. Alleen de buitencontour is niet voldoende: ook de plaats van de gaten, het bevestigingssysteem en eventuele bijbehorende tussenstukken bepalen de compatibiliteit. Een algemene plaatmaat zegt daarom niet met zekerheid of de plaat op jouw schoen past.

Voor een passende verbinding moet er bovendien stevig materiaal onder de plaat zitten. Uitgesleten bevestigingspunten worden niet opnieuw stevig doordat de nieuwe plaat vergelijkbare gaten heeft. Schroeven en andere bevestigingsonderdelen moeten bij de constructie passen: ongeschikte afmetingen kunnen voor een slechte bevestiging zorgen of tot in de schoen steken. Laat de geschiktheid van de vervangingsset en de staat van de bevestiging vakkundig beoordelen voordat je iets vervangt.

Zelfs een mechanisch passende vervanging garandeert niet een bepaald gewenst geluid. De bestaande schoen blijft daarbij een rol spelen. Ook de vloer is van invloed: een houten oppervlak kan anders reageren dan een harde, weinig verende ondergrond. Ook de akoestiek van de ruimte en een microfoon veranderen hoe jij het geluid ervaart.

Voor een betrouwbare geluidsvergelijking heb je daarom zo veel mogelijk dezelfde schoenconstructie, ondergrond en aanslag nodig. Als je twee verschillende dansers in verschillende video's beluistert, vergelijk je meerdere invloeden tegelijk. Een vervangingsset kan de klankkleur veranderen, maar kan de ruimte of jouw contacttechniek niet vervangen.