Valsin Viyana için kültürel miras olarak anlamı

Kasım 2017'de çalınan, dans edilen ve söylenen Viyana valsi, Avusturya'nın somut olmayan kültürel miras envanterine alındı. Viyana için buradaki önemli nokta, bu takdirin ünlü bir melodiyle ya da temsili bir salonla sınırlı olmamasıdır. Kastedilen, beceri ve kültürel pratik arasındaki bağlantıdır.

Avusturya envanteri, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi kapsamında tutulan ulusal bir listedir. Bu envanteri Avusturya UNESCO Komisyonu tutar. Bu, ne bir UNESCO Dünya Mirası alanı ne de otomatik olarak uluslararası bir UNESCO listesine kaydedilmek anlamına gelir. Dünya Mirası alanları konu alırken, somut olmayan kültürel miras pratikleri ve bu pratikleri sürdüren insanların bilgisini konu alır.

Bu nedenle kayıttaki üç sözcük gelişigüzel eklenmiş değildir. Çalınan, müzikal icraya; dans edilen, çift olarak bedenselleşen bilgiye; söylenen ise sesin biçimlendirilmesine işaret eder. Her icranın bu üç biçimi bir araya getirmesi gerekmez. Kayıt, Viyana valsinin yalnızca dans adımlarıyla tanımlanamayacağını vurgular. Ayrıca bu takdir, belirli bir kurs için kalite mührü değildir ve dansçıları tek tek değerlendirmez.

Bu kayıt, eksiksiz bir vals tarihi anlatısına dönüştürülmeden, belgelenmiş Viyana geleneği bağlamında anlaşılabilir. 1814/15 Viyana Kongresi sırasında ev sahipleri, gelen delegeleri balolarla ağırladı. Bu örnek toplumsal bir çerçeve sunuyor: Müzik yalnızca dinlenmiyor, birlikte hareket etmek ve bir araya gelmek için de kullanılıyordu.

Joseph Lanner ve Strauss ailesi dans edilebilir vals repertuvarını şekillendirdi ve orkestralarını kendileri yönetti. Böylece bestelemek ile icra etmek birbirine yakından bağlıydı. Notalar bir temeldi; bunların nasıl bir dans vesilesine dönüştüğü, birlikte müzik yapmaya da bağlıydı. Johann Strauss Sohn'un 1867'de ilk kez sahnelenen eseri „An der schönen blauen Donau“, bu aktarılan repertuvarın somut bir örneğidir.

Viyana'nın balo sezonuna ilişkin eski betimlemelerde 300'den fazla balo gecesinden söz edilir. Bu sayı, müzik ve dans için belgelenmiş toplumsal fırsatların kapsamını gösterir, ancak güncel bir etkinlik sayımı değildir. Kültürel miras açısından burada önemli olan, uygulamanın tekrarlanmasıdır: Beceriler kullanılır, deneyimlenir ve aktarılır. Tek tek balo programları ve ritüelleri başka bir konudur. Somut bir öğrenme bağlamına örnek olarak Viyana'da dansa yönelik ortak hazırlık gösterilebilir, ancak bu, vals geleneğinin tamamını yansıtmaz.

Belgelenmiş Viyana geleneğinde orkestralar, korolar ve dans okulları icra biçiminin ve dansın aktarımını üstlenmiştir. Bu görevler birbirini tamamlar. Bir orkestra, bir müzikal cümlenin nasıl şekillendirileceğini aktarır; bir koro, müzikal ifadeyi nefes ve sözlerle birleştirir. Dans dersinde iki kişinin hareketlerini nasıl uyumlu hâle getirdiği deneyimlenir. Bunlar aynı pratiğe farklı yaklaşımlardır.

Bir provada müzikal bir bölüm önce çalınabilir, ardından birlikte icra edilebilir. Bir dans dersinde bir çift, adımları doğru hatırlamanın henüz ortak bir hareket akışı yaratmadığını fark edebilir. Viyana Valsi dönüşündeki tıkanıklığın açıklaması, böyle bir bedensel bilginin ne kadar ayrıntılı anlatılabileceğini gösterir. Ancak teknik çözüm tek başına kültürel bağı açıklamaz.

Aktarım, insanların beceriyi kullanıp anlaşılır kılmasıyla onu korur. Bunun için öğrenenlerin kusursuz dans etmesi gerekmez. Bir araya yeni gelmiş bir çift de aktarılmış bir pratiği öğrenmeye katılır. Şehre yeni taşındıysan, Viyana'da dans ederek insanlarla tanışma rehberinde ortak deneyime açılan bir yol bulabilirsin. Bu takdir, öğrenmenin yerini tutmaz, onun kültürel değerini görünür kılar.